|
ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ-ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
Hell. Assoc. of Chem. Eng.-Dpt of Central/Western Macedonia
Εθνικής Αμύνης 25 Θεσσαλονίκη ΤΚ 546 21, Τηλ/Φαξ 2310 229776
25 Ethnikis Aminis EL54621 Thessaloniki, Greece, Tel/Fax .: +32310 229776
www.psxm-tkdm.gr - Email:
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
Από τις αρχές του χειμώνα, παρουσιάστηκαν έντονα προβλήματα στη ποιότητα της ατμοσφαίρας των μεγάλων πόλεων. Η κυριότερη αιτία των προβλημάτων που εμφανίστηκαν, σύμφωνα και με τις μετρήσεις αποδίδεται στα αιωρούμενα σωματίδια.
Στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος TRANSPHORM με θέμα την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις επιπτώσεις στην υγεία από τις μεταφορές και την ανάπτυξη ολοκληρωμένων μεθοδολογιών για την εκτίμηση των επιπτώσεων των σωματιδίων, πραγματοποιήθηκε από το εργαστήριο Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του ΑΠΘ μια εκστρατεία δειγματοληψίας αιωρούμενων σωματιδίων αεροδυναμικής διαμέτρου 10 και 2.5 μm από τις 5 Οκτωβρίου μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου 2012, ταυτόχρονα σε τέσσερα επιλεγμένα σημεία στην πόλη της Θεσσαλονίκης, έδειξε ότι κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου οι τιμές κυμάνθηκαν σε επίπεδα κάτω από τα όρια ασφαλείας που έχουν τεθεί από την Κοινοτική νομοθεσία για την ποιότητα του αέρα (540 μg/m3 για τα ΡΜ10 και 20 μg/m3 για τα ΡΜ2.5).
Από τις 10-12 Νοεμβρίου και μετά όμως οι συγκεντρώσεις αερολυμμάτων αυξήθηκαν αλματωδώς για να φτάσουν οι μέσες τιμές τους τα περίπου 60 μg/m3 για τα ΡΜ10 και τα 50 μg/m3 για τα ΡΜ2.5, ενώ έχουν σημειωθεί και μέγιστες τιμές της τάξης άνω των 180 μg/m3 για τα ΡΜ10 και των 130 μg/m3 για τα ΡΜ2.5. Οι μέσες συγκεντρώσεις από τα μέσα Νοεμβρίου μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου είναι δηλαδή 50% μεγαλύτερες από το όριο ασφαλείας για τα ΡΜ10 και πάνω από 100% μεγαλύτερες από το όριο για τα ΡΜ2.5.
Πέρα από τις μετρήσεις της ρύπανσης της ατμόσφαιρας το εργαστήριο Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του ΑΠΘ κάνει από το καλοκαίρι του 2012 μετρήσεις εκπομπών σωματιδίων και επιβάρυνσης της ποιότητας του αέρα εσωτερικών χώρων σε σπίτια της Θεσσαλονίκης από την καύση ξύλων σε τζάκια και ξυλόσομπες. Τα αποτελέσματα δείχνουν μια αύξηση της μέσης συγκέντρωσης σωματιδίων στον αέρα εσωτερικών χώρων της τάξης των 10 μg/m3 για τα ΡΜ2.5 και 14 μg/m3 για τα ΡΜ10 μετά από μόλις 2-3 ώρες λειτουργίας του τζακιού. Οι μέσες τιμές που παρατηρούνται σε αυτά τα σπίτια κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του τζακιού και υπό συνθήκες χαμηλής ρύπανσης του εξωτερικού αέρα κυμαίνονται ανάμεσα σε 50 μg/m3 για τα ΡΜ2.5 και 90 μg/m3 για τα ΡΜ10 (το όριο ασφαλείας είναι 20 μg/m3 και 40 μg/m3 αντίστοιχα σύμφωνα με την Κοινοτική νομοθεσία). Οι δε μέγιστες τιμές φτάνουν τα 385 μg/m3 για τα ΡΜ2.5 και τα 550 μg/m3 για τα ΡΜ10.
Είναι ακόμη πιο ανησυχητική η αύξηση που παρατηρείται στον αριθμό των πιο λεπτόκοκκων σωματιδίων που εκπέμπονται κατά τη διάρκεια της καύσης ξύλων στο εσωτερικό των σπιτιών. Στην περίπτωση αυτή τα σωματίδια με αεροδυναμική διάμετρο κάτω από 1 μm (ΡΜ1) φτάνουν τα 25.000 σωματίδια/m3 σε ένα σπίτι με τζάκι σε σύγκριση με τα περίπου 10000 σωματίδια/m3 σε ένα σπίτι χωρίς τζάκι. Παρατηρείται δηλαδή μια αύξηση κατά 150% λόγω της χρήση του τζακιού. Ας σημειωθεί εδώ ότι τα υπέρλεπτα αιωρούμενα σωματίδια είναι και τα πιο επικίνδυνα για την υγεία γιατί λόγω της μικρής τους διαμέτρου μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και να φτάσουν στα βρογχιόλια, τις περιοχές δηλαδή των πνευμόνων όπου γίνεται η ανταλλαγή αερίων (οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα). Τα πιο λεπτά από αυτά μπορούν από το βρογχιόλια να περάσουν στο αίμα και στη συστημική κυκλοφορία επιβαρύνοντας σημαντικά την ανθρώπινη υγεία τόσο σε ό,τι αφορά σε νόσους του αναπνευστικού, όσο και σε καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο του πνεύμονα.
Με δεδομένο ότι ο μέσος άνθρωπος περνά περίπου 55% του χρόνου του στο σπίτι και λαμβάνοντας υπόψη τις μετρήσεις της σωματιδιακής ρύπανσης τόσο του ατμοσφαιρικού όσο και του αέρα εσωτερικών χώρων, η μέση συγκέντρωση σωματιδίων στον αέρα που εισπνέουν οι Θεσσαλονικείς που χρησιμοποιούν καύση ξύλων για θέρμανση σε ημερήσια βάση κατά την ψυχρή περίοδο του χειμώνα είναι περίπου 70 μg/m3 για τα ΡΜ2.5 και 80 μg/m3 για τα ΡΜ10, δηλαδή τιμές που είναι 3,5 φορές και 1 φορά πάνω από τα όρια ασφαλείας που έχουν τεθεί από την Κοινοτική νομοθεσία αντίστοιχα για τα ΡΜ2.5 και ΡΜ10.
Η δραστική μείωση των εισοδημάτων, σε συνδυασμό με την τεράστια αύξηση των τιμών των καυσίμων (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ηλεκτρική ενέργεια) και την έλλειψη θερμικής μόνωσης του 80% του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, προκάλεσε εκρηκτική αύξηση της «ενεργειακής φτώχειας» πρόσφατα στη χώρα μας, και ανάγκασε τους πολίτες ειδικά με χαμηλά εισοδήματα να στραφούν στο να χρησιμοποιήσουν τζάκια (όχι βέβαια τα ενεργειακά, που είναι ακριβά) και σόμπες, με καύσιμη ύλη παντός είδους ξύλα και κάθε είδους υλικά που είναι δυνατόν να καούν, συχνά διαποτισμένα με χημικά, που οδηγούν τελικά σε εκπομπές αιωρουμένων σωματιδίων πολλές φορές μεγαλύτερες σε σχέση με το πετρέλαιο και ασύγκριτα μεγαλύτερες σε σχέση με το φυσικό αέριο. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα σωματίδια αυτά περικλείουν ιδιαίτερα τοξικές και καρκινογόνες ουσίες, όπως πχ οι πολυαρωματικές ενώσεις και οι διοξίνες. Όπως έδειξε η έρευνα, οι εκπομπές αυτές αυξάνονται όχι μόνο στον αέρα των πόλεων, αλλά και στο εσωτερικό των σπιτιών, ιδίως όσων χρησιμοποιούν τζάκια, με συνέπεια τη συνεχή έκθεση είτε μέσα, είτε έξω από το σπίτι. Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για τις ευπαθείς ομάδες, που είναι τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και οι πάσχοντες από αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα.
Το εκτιμούμενο οικονομικό κόστος της επιβάρυνσης της δημόσιας υγείας το 2012 σε σχέση με το 2011 ανέρχεται στα 40 εκατομμύρια Ευρώ μόνο για τη μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης.
Αξίζει άραγε τον κόπο αυτή η δημοσιονομική επιβάρυνση (συνοδευόμενη από την επιβάρυνση για τη δημόσια υγεία) μόνο και μόνο για φοροεισπρακτικούς λόγους και για την ανυπαρξία μέτρων πολιτικής για ορθολογική χρήση ενέργειας και προστασία της δημόσιας υγείας? Δυστυχώς, η διαχρονική, πλήρης απουσία περιβαλλοντικής, ενεργειακής, & υγειονομικής πολιτικής ξεπέρασε κάθε όριο αξιοπρεπούς και ασφαλούς διαβίωσης σε συνθήκες κοινωνικής και οικονομικής κρίσης.
Δυστυχώς γυρνάμε 30 χρόνια πίσω, όπου θυμίζουμε το ρηθέν υπό του κ. Λαλιώτη «Το νέφος είναι πολιτικό». Και πράγματι είναι. Δεν είναι θέμα μνημονίου ή μη, είναι θέμα πολιτικής ανικανότητας και έλλειψης ολιστικής αντιμετώπισης των πραγμάτων. Έχουμε φτάσει στο σημείο να πετύχουμε ως χώρα την περίφημη "αποσύνδεση" της οικονομικής ανάπτυξης από την επιβάρυνση του περιβάλλοντος, κάτι που αποτελεί την ακρογωνιαία λίθο των περιβαλλοντικών πολιτικών σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και ΟΟΣΑ. Όμως εμείς καταφέραμε να το πετύχουμε ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΟΔΗ! Αντί να πετύχουμε οικονομική ανάπτυξη με μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος, εμείς έχουμε οικονομική ύφεση με αύξηση της περιβαλλοντικής πίεσης. Βαδίζουμε ταχύτατα προς τις συνθήκες του 1980 και την αμίμητη ατάκα του Στέφανου Μάνου, τότε Υπουργού Περιβάλλοντος, που πάσχιζε να μειώσει την κριτική για την εμφάνιση του νέφους στην Αθήνα και τις σχετικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία λέγοντας "φέρτε μου έναν νεκρό από το νέφος". Μετά από 30 χρόνια, ερχόμαστε πίσω σε εκείνες τις συνθήκες.
Και τίθενται πλέον τα ερωτήματα:
• Πόσο αποτελεσματική ήταν η πολιτική της αύξησης του φόρου στα καύσιμα; Τα ταμεία δεν γέμισαν, αντίθετα οι εισπράξεις από το φόρο μειώθηκαν σημαντικά (η κατανάλωση καυσίμων
έπεσε τουλάχιστον 30%) και ταυτόχρονα αυξήθηκε η ρύπανση της ατμόσφαιρας (!).
• Γιατί δεν έχουν προχωρήσει με ταχύτερους ρυθμούς τεχνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της λαθρεμπορίας καυσίμων όπως η ιχνηλάτηση των βυτιοφόρων με GPS, σύστημα εισροών-
εκροών, που δεν θα απαιτούσαν την αύξηση του φόρου;
• Γιατί εφαρμόστηκε άμεσα μόνο η αύξηση του φόρου στο πετρέλαιο θέρμανσης, χωρίς να συνοδευτεί από παράλληλη μείωση της τιμής του φυσικού αερίου, διευκόλυνση της πρόσβασης στο πρόγραμμα Εξοικονομώ κατ’ Οίκον, εφαρμογή προτύπων πιστοποίησης των στερεών καυσίμων όπως πέλετ βιομάζας και των αντίστοιχων καυστήρων και, κυρίως, μια
ολοκληρωμένη εκστρατεία πληροφόρησης των καταναλωτών ώστε να μπορούν να διαχειριστούν ορθολογικά το ζήτημα της οικιακής θέρμανσης;
• Ποια είναι τα μέτρα που θα ληφθούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος της αιθαλομίχλης, όπως προβλέπεται στις σχετικές οδηγίες της ΕΕ. Που είναι η νομοθεσία του
Ελληνικού κράτους;
• Περιμένουμε τους πρώτους νεκρούς, όπως στο νέφος του Λονδίνου το 1952 με τους 12.000 νεκρούς;
• Ποιος θα απολογηθεί για την αποτυχία των μέτρων και την περιβαλλοντική ρύπανση που έχει προκληθεί;
Και φυσικά δεν στεκόμαστε μόνο στο πρόβλημα αυτό, που είναι συνέπεια των κακών επιλογών μέτρων για την αντιμετώπιση του δημοσιονομικού προβλήματος. Αναρωτιόμαστε όλο αυτό τον καιρό που αναζητούνται τα μέτρα για τη κάλυψη του δημοσιονομικού προβλήματος:
• Ποια είναι τα μέτρα που πάρθηκαν για την ανάπτυξη της οικονομίας, ως αντιστάθμισμα;
• Υποβλήθηκε κάποιο σχέδιο νόμου που θα επιφέρει την ουσιαστική ανατροπή στο καθεστώς αδειοδοτήσεων και θα επιτρέψει την απρόσκοπτη επενδυτική διαδικασία;
• Απλοποιήθηκε και σταθεροποιήθηκε το φορολογικό σύστημα; Αντιμετωπίστηκε και κατά ποιο ποσοστό το τεράστιο πρόβλημα της φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής;
• Πατάχθηκε η γραφειοκρατία, που συμβαδίζει με τη διαφθορά;
Δυστυχώς ομφαλοσκοπούμε και διαχειριζόμαστε την κρίση με αποτυχημένες συνταγές κατά γενική ομολογία. Ας ανατρέξουμε στις δηλώσεις των εταίρων μας.
Ο επιστημονικός κόσμος έχει κατά καιρούς υποβάλει προτάσεις που είναι ρεαλιστικές και η πολιτεία καλείται να αξιοποιήσει τους θεσμοθετημένους συμβούλους της, όπως το ΤΕΕ και τους επιστημονικούς συλλόγους και να αξιοποιήσει τις προτάσεις των ερευνητών της ακαδημαϊκή κοινότητας. Αντί να στέλνουμε τους επιστήμονές μας στο εξωτερικό, ας αξιοποιήσει αυτούς που έχουν απομείνει. |
